maandag 14 september 2026
Sandra van Dijk is universitair hoofddocent bij de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Universiteit Leiden. Daarnaast is zij onder andere lid van de stuurgroep van het Healthy Society Programma en coördinator van de interdisciplinaire minor Co-creating a Healthy Society. Sandra is expert op het gebied van gedragsverandering en doet onderzoek naar eenzaamheid. Daarnaast ontwikkelt en onderzoekt ze psychologische interventies voor mensen met een chronische ziekte met bijzondere aandacht voor de samenhang tussen medische, psychologische en sociale problemen.
Welke verandering hoop jij dat het Healthy Society Programma de komende jaren kan realiseren voor inwoners van Nederland?
Dat we meer moeten investeren in preventie, is geen ingewikkelde breinkraker. Voor zowel het vergroten van levensgeluk als het verlagen van maatschappelijke kosten is het belangrijk dat mensen zo lang mogelijk gezond en gelukkig blijven. Overal in Nederland bestaan inspirerende initiatieven die precies daaraan bijdragen: van buddyprojecten voor dak- en thuislozen en het opzetten van buurttuinen tot programma’s die scholieren leren omgaan met stress of nieuwe vormen van samenwerking tussen huisartsen en sociaal werkers. Toch moeten zulke initiatieven vaak tegen de stroom in werken.
We weten inmiddels dat preventie loont en we weten ook dat de omslag van medische zorg naar preventie vraagt om ingrijpende veranderingen in de manier waarop we denken, samenwerken en financieren.
Ik hoop en verwacht dat het Healthy Society Programma juist in die omslag een verschil kan maken. Vanuit de kennisinstellingen brengen we wetenschappelijke kennis, maatschappelijke partners en veelbelovende initiatieven op het gebied van gezondheid en welzijn samen. Tegelijkertijd bouwen we met alle samenwerkingspartners aan een kennisinfrastructuur waarmee we beter kunnen leren wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden.
Zo kunnen we de beweging naar preventie versnellen en bijdragen aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. Inspirerende voorbeelden zijn te vinden in de projecten die we vanuit het Programma financieren. Deze projecten laten een nieuwe manier van denken en werken zien en kunnen naar verwachting een meetbaar verschil maken voor de gezondheid en het welzijn van inwoners van Zuid-Holland.
Wat levert samenwerking binnen Healthy Society volgens jou op dat organisaties of disciplines afzonderlijk niet zouden kunnen bereiken?
Het Healthy Society Programma wil het denken in afzonderlijke domeinen doorbreken en samenwerking tussen verschillende partijen en disciplines stimuleren. De cultuuromslag die daarvoor nodig is, die begint bij onszelf. Het besef dat geen enkele discipline zelfstandig de grote maatschappelijke vraagstukken kan oplossen, is inmiddels doorgedrongen tot alle kennisinstellingen. Maar ook hier geldt dat ‘weten’ nog niet hetzelfde is als ‘doen’.
Zo zijn de meeste universitaire opleidingen nog steeds monodisciplinair ingericht, terwijl de samenleving juist behoefte heeft aan professionals die over de grenzen van hun eigen vakgebied heen kunnen samenwerken. De omslag van gezondheidszorg naar preventie vraagt om een brede blik en om de vaardigheden om samen te werken met andere disciplines, maatschappelijke organisaties en inwoners.
Ook op dit gebied wil het Healthy Society Programma het voortouw nemen, onder meer door transdisciplinair onderwijs te ontwikkelen. In samenwerking met Medical Delta en Leren met de Stad hebben we bijvoorbeeld de LDE-minor Co-creating a Healthy Society ontwikkeld. Daarin brengen we studenten uit verschillende opleidingen samen met maatschappelijke partners. Via participatief onderzoek leren zij samenwerken aan echte maatschappelijke uitdagingen, zoals stress bij ontheemden bij Oekraïne in opdracht van de gemeente of oplossingen voor economisch daklozen voor de GGD. Zo ontwikkelen zij niet alleen interdisciplinaire kennis, maar ook de vaardigheden die nodig zijn om zorgvuldig te luisteren en in co-creatie maatschappelijke impact te maken.
Wat is jouw motto?
Jaren geleden las ik essays van Gerrit Krol met de titel ‘Wat mooi is is moeilijk’. Hoewel de essays niet over een gezonde samenleving gaan, maar vooral beschouwingen omvatten over poëzie en filosofie, is de titel me altijd bijgebleven.
De uitspraak, die Krol zelf ontleende aan Plato, past naar mijn idee heel goed bij wat we binnen Healthy Society doen. De omslag naar preventie is broodnodig, maar tegelijkertijd heel ingewikkeld. Vaak gaat het om complexe problemen binnen complexe systemen, in een wereld die steeds complexer wordt. Eenvoudige oplossingen bestaan niet, maar wat we voor ogen hebben is mooi en waardevol.
